برنارد لوئیس(Bernard Lewis)

image_pdfimage_print

برنارد لوئیس(Bernard Lewis)

برنارد لوئیس[1] مورخ و شرق‌شناس انگلیسی-آمریکایی در 31 می 1916 از پدر و مادری یهودی زاده شد. زمانی که برای برگزاری مراسم برمیتسوایش[2] ( مراسم رسیدن به سن بلوغ در آیین یهود) آماده شده بود که به زبان و تاریخ علاقمند شد. در 1936 با درجه کارشناسی ارشد در رشته تاریخ و با گرایش خاورمیانه و خاور نزدیک از مرکز مطالعات آفریقایی و شرق‌شناسی دانشگاه لندن فارغ التحصیل شد. سه سال بعد دکترای تاریخ اسلام را از همان مرکز کسب کرد. او مطالعاتی در حوزه حقوق داشت و تصمیم داشت که وکیل شود اما در میانه راه به تاریخ خاورمیانه بازگشت. مدتی به پاریس و نزد لوئیس ماسینیون[3] رفت و تحصیلات تکمیلی را زیر نظر او گذراند. در 1938 به عنوان دانشیار و برای تدریس تاریخ اسلام به دانشگاه لندن بازگشت. در طول جنگ جهانی سرجوخه لشکر زره‌پوشان سلطنتی بود و پیش از پیوستن به وزارت امور خارجه در سپاه اطلاعات خدمت کرد. در 33 سالگی و در 1949 به مرکز مطالعات آفریقایی و شرق شناسی بازگشت و به ریاست گروه تاریخ خاورمیانه و خاورنزدیک رسید. در 1974 لوئیس موقعیت مشترکی را در دانشگاه پرینستون و مرکز مطالعات پیشرفته که هر دو در پرینستون نیوجرسی واقع شده‌اند پذیرفت. شرایط برای او به گونه‌ای بود که تنها یک ترم در سال تدریس می‌کرد و بقیه سال را از مسئولیت‌های آموزشی و اداری فراغت داشت. بیشترین حجم تحقیق و پژوهش و در نتیجه انتشار کتاب و مقاله از وی مربوط به همین دوران بود. پس از بازنشستگی از پرینستون در 1986 تا 1990 در هیئت مشاوره این دانشگاه فعالیت داشت. مابین سال‌های 1996 تا 2007 یکی از اعضای موسس انجمن مطالعات خاورمیانه آمریکای شمالی بود. در سال 2007 از این انجمن جدا شد و انجمن مطالعات خاورمیانه و آفریقا را در مقابل آن‌ها تاسیس کرد. این انجمن در راستای تشکیل یک جامعه آموزشی پیشرفته و برای انجام مطالعات تحقیقاتی در خاورمیانه و آفریقا ایجاد شد.

بنیاد ملی علوم انسانی بالاترین نشان افتخار خود (Jefferson Lecture) را در سال 1990 به برنارد لوئیس اهدا کرد. کنفرانس او تحت عنوان ” تمدن غرب، از نگاه مشرق زمین” در ماهنامه آتلانتیک و با نام ” ریشه‌های خشم مسلمانان” تجدید چاپ شد.

نفوذ لوئیس فراتر از مجامع دانشگاهی رفته و تا عموم مردم راه یافته بود. او از پیشگامان تاریخ اجتماعی و اقتصادی خاورمیانه است و به سبب تحقیقات گسترده‌اش درباره اسناد دولت عثمانی شهرت یافته است.  کار خود را با تحقیق درباره دول عربی در قرون وسطی بخصوص تاریخ و حکومت سوریه آغاز کرد. نخستین مقاله او درباره فرق اسلام در قرون وسطی از معتبرین نوشته‌های سی سال اخیر در آن حوزه به شمار می‌رود. با این حال پس از استقرار دولت اسرائیل در 1948، محققان یهودی تبار کار سختی را برای انجام تحقیقات میدانی و رسیدن به آرشیو و اسناد کشورهای عربی داشتند چرا که اغلب به جاسوسی متهم می‌شدند. بنابراین لوئیس در حالیکه تحقیقاتش هنوز در حوزه عربی به پایان نرسیده بود، سمت و سوی مطالعاتش را به سوی عثمانی، که باب جدید برای محققان غربی محسوب می‌شد تغییر داد و از طریق پژوهش درامپراطوری عثمانی حوزه مطالعات عربی را هم دنبال کرد. مجموعه‌ مقالاتی که لوئیس ظرف چندین سال منتشر کرد با ارائه تصاویر گسترده از جامعه اسلامی در موارد مختلف اقتصادی، دولتی و جمعیت ‌شناختی انقلابی در شناخت تاریخ خاورمیانه محسوب می‌شد.

لوئیس عقیده داشت که خاورمیانه در قرون اخیر بسیار افول کرده و خبری از شکوه و جلال گذشته را ندارد؛ برخلاف آرا و نظراتی که علل عقب ماندگی کشورهای خاورمیانه را هجوم کشورهای غربی و استعمار می دانستند، لوئیس معتقد بود که این ملت‌ها باید علت را در میان عقاید فرهنگی و مذهبی خود جستجو کنند. در آثار مربوط به اوایل دهه هشتاد که با انجمن جستجوی مسلمانان اروپا همکاری می ‌کرد، ابراز داشت که جوامع مسلمان هرگز نمی‌توانند با غرب به سازش برسند. در اوایل قرن یازدهم جامعه اسلامی رو به زوال ‌رفت و در درجه اول حواشی داخلی مانند “استکبار فرهنگی”  صدمات بیشتری به آن‌ها ‌زد تا تهاجمات خارجی صلیبیون.  بدین ترتیب برنارد لوئیس در آثارش سعی در بزرگ جلوه دادن مقطعی از تاریخ مسلمین کرده است که دنیای اسلام به انزواگرایی و ریاضت های صوفیانه و عرفان های مختلف و بی خبری از اجتماع و سیاست روی آورده بود؛ مقطعی که سرآغاز افول تمدن اسلامی بوده است. لوئیس در آثار خود حمایت ‌های آشکاری از حملات صلیبی در طول تاریخ نشان می دهد و تاکید می کند که عذر خواهی بابت این حملات یک حماقت محض است.

او همچنین در آثارش به گفتمان درونی دنیای اسلام در مورد چگونگی برخورد با تمدن غرب نیز پرداخته است. بخشی از تحقیقات او در مورد گروه های مخالف شکل گرفته در تاریخ جوامع اسلامی بوده و در مورد فرق مختلف دنیای اسلام نیز مطالعات ژرفی داشته است. رساله دکترای او به بنیان های اجتماعی ظهور فرقه اسماعیلیه اختصاص داشته است. همچنین وضعیت تاریخی و اجتماعی یهود در جوامع اسلامی از دیگر موضوعات مورد علاقه برنارد لوئیس بوده است.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، برخی کشورهای عربی اسرائیل را به عنوان یک کشور نامشروع معرفی کردند. لوئیس کتاب “سامی‌ها و ضد سامی‌ها” را در 1987 نوشت. در آثار دیگرش هم خشم اعراب نسبت به اسرائیل را بی‌مورد دانست و عقیده داشت کشورهای اسلامی از نقاط دیگری مانند، حمله شوروی به افغانستان، جنگ داخلی الجزایر، جنگ ایران و عراق و مانند آن ضربه خوردند اما در عوض  به اسرائیل می‌تازند.

به غیر از کتاب‌ها و مقالات علمی و اکادمیک برنارد لوئیس کتاب‌هایی برای عامه مردم هم نگاشته است. از جمله: اعراب در تاریخ(1950)، خاورمیانه و غرب(1964) و خاورمیانه(1955). بعد از حوادث 11 سپتامبر آثار لوئیس دوباره مورد توجه قرار گرفت از جمله مقاله نوشته شده در 1990 تحت عنوان “ریشه‌های خشم مسلمانان” تجدید چاپ شد.

در نسخه ابتدایی کتاب ظهور ترکیه مدرن، لوئیس از کشته شدن ارامنه به دست ترک‌ها به عنوان هولوکاست و نسل کشی یاد می‌کند که بیش از یک میلیون و نیم ارمنی کشته شدند اما در نسخه دوم کتاب عبارت نسل کشی را به کشتار تغییر داد و از کنگره آمریکا درخواست کرد تا برای محکوم کردن این فاجعه از عبارت نسل کشی استفاده نکند. این اظهارت جنجال‌های فراوانی را در پی داشت و لوئیس به دخالت دادن منافع شخصی و سیاسی متهم شد، از جمله دادگاهی در فرانسه به خاطر گفته‌هایش در مصاحبه با روزنامه لموند او را  محکوم به پرداخت غرامت کرد. همچنین در نوامبر 2006 جامعه ارمنیان آمریکا اهدای جایزه ملی علوم انسانی از طرف جورج بوش پسر به او را محکوم کردند.

در میانه دهه شصت میلادی لوئیس از مفسران و کارشناسان مناقشه میان فلسطین و اسرائیل بود. او از حامیان رژیم اشغالگر قدس محسوب می‌شد و غرب را به حمایت از اسرائیل و ترکیه در برابر شوروی دعوت میکرد. اصطلاحات “برخورد تمدن‌ها” و “بنیادگرایی اسلامی” نخستین بار در مقالات لوئیس دیده شد.

لوئیس دیدگاه‌هایش درباره اسلام و فرهنگ اسلامی را نیز در مقالاتش منعکس کرده است،  جهاد، قوانین اسلامی و پدیده نوظهور تروریسم اسلامی موضوعاتی هستند که در مقاله اسلام، مذهب و مردم به آن پرداخته است. او جهاد را یک تعهد مذهبی توصیف می‌کند که ناآگاهی مردم ارزش آن را پایین آورده است چرا که اسلام کشتن زنان، کودکان و سالمندان را قدغن کرده و در هیچ زمانی هیچ فقیهی توجیحی برای این گونه حرکات انتحاری  و تروریستی نداشته است. او بمب گذاری‌های انتحاری را مولود قرن بیستم می‌داند که کوچکترین سابقه مشابه از آن در طول تاریخ اسلام نمی‌توان یافت.

 در سال 2002 و پس ازحمله آمریکا به عراق و سقوط صدام، لوئیس در وال استریت ژورنال مقاله‌ای تحت عنوان “زمانی برای سرنگونی” نوشت. در این مقاله عقیده‌اش را در قالب این جملات بیان کرد:” تغییر یک رژیم می‌تواند خطرناک باشد، اما گاهی اوقات خطرات ناشی از انفعال و بی اثری بسیار بیشتر از خطر حرکت و عمل است.” لوئیس مقالاتی را هم درباره پرونده هسته‌ای ایران به رشته تحریر در آورده است.  نظرات کارشناسی لوئیس، درباره خاورمیانه کانون گسترده‌ترین توجهات است. رایزنی‌های وی مکرراً توسط خط مشی نمایان جمهوری خواه خواسته می‌شود، از جمله دولت بوش، برای مثال دربارهٔ جنگ در عراق.

وی در سخنرانی درباره ایران که در تاریخ 18 ژانویه 1999 در مرکز موشه دایان، دانشگاه تل آویو ایراد شد،  نقش ایران در تاریخ و تأثیر آن را بر تمدن جهان به اختصار مورد بحث قرار داد.

لوئیس در این سخنرانی خاطرنشان می‌کند: “در دوهزار سال گذشته هیچ کشورگشا یا نیروی خارجی ای نتوانسته‌است بر زبان و فرهنگ ایرانی اثرات بنیادی بگذارد، که این یکی از نشانه‌های فرهنگ برتر است، و فرهنگ برتر همیشه بر فروتر چیرگی یافته‌است”. برنارد لوئیس برای اولین بار در نشست سال 1979 اعضای بیلدربرگ[4] در اتریش در مورد طرح خود درباره خاورمیانه سخن گفت که  تنها راه رویارویی با چنین فرهنگی نابود ساختن آن است و پیشنهاد می‌کند که ایران را به قطعات قومی گوناگون بشکنند و میان کشورهای نوپا تقسیم کنند (پروژه‌های کردستان بزرگ، پشتونستان بزرگ و آذربایجان بزرگ).او طرح خود را که شامل تجزیه کشورهای خاورمیانه از جمله ایران به کشورهای کوچک قابل مدیریت بود برای سران اقتصادی و سیاسی شرکت کننده در بیلدربرگ ارائه داد. در این طرح کشورهای خاورمیانه بر اساس بنیان های زبانی، نژادی و منطقه ای تکه پاره می شوند.  هدف این طرح تکه تکه کردن خاورمیانه و تبدیل آن به موزائیکی از کشورهای کوچک و ضعیف در حال رقابت با یکدیگر است تا از این طریق قدرت جمهوری ها و پادشاهی های فعلی تضعیف گردد.

برنارد لوئیس یکی از برجسته‌ترین خاورشناسان غربی قلمداد می‌شود .در طول عمر صد ساله خود صدها پژوهش، کتاب ومقاله را به ثمر رساند. در دائرهالمعارف مورخان و نوشته‌های تاریخی مارتین کرام[5]ر که پایان نامهٔ دورهٔ دکتری او توسط لوئیس هدایت می‌شد دوران حرفه‌ای ۶۰ سالهٔ لوئیس را به عنوان موثرترین دوران و لوئیس را مورخ فراجنگ اسلام و خاورمیانه می‌خواند. اگر چه  او به عنوان یک محقق یهودی همیشه از طرفدارن رژیم صهیونیستی  و حامیان ایالات متحده برای سلطه بر دیگر کشورها بوده است، اما ارزشمندی و دقت آثارش را نمی‌توان نادیده گرفت. او سابقه سال‌ها تدریس در جوامع دانشگاهی و برگزاری صدها کنفرانس و جلسه سخنرانی را دارد. از جمله جلسات پرسرو صدا و شاخص وی مناظراتش با ادوارد سعید  برسر کشمکش میان اسرائیل و فلسطین است.

کتاب‌شناسی:

  • 1947  A Handbook of Diplomatic and Political Arabic, Luzac and Co.
  • 1950  The Arabs in History, Hutchinson’s University Library
  • 1961  The Emergence of Modern Turkey, Oxford University Press
  • 1963  Istanbul and the Civilization of the Ottoman Empire, University of Oklahoma Press
  • 1967  The Assassins: A Radical Sect in Islam, Weidenfeld & Nicolson
  • 1971  The Cambridge History of Islam   Edited by Lewis, Peter M. Holt, and Ann K.S. Lambton, Cambridge University Press
  • 1972  Race and Color in Islam, Joanna Cotler Books, ISBN 0-061-31590-7
  • 1974  Islam: From the Prophet Muhammad to the Capture of Constantinople. Volume 1: Politics and War Translated and edited by Lewis    Harper & Row
  • 1974  Islam: From the Prophet Muhammad to the Capture of Constantinople. Volume 2: Religion and Society   Translated and edited by Lewis    Harper & Row
  • 1975  History: Remembered, Recovered, Invented, Princeton University Press, ISBN 0-691-03547-4
  • 1982  Christians and Jews in the Ottoman Empire: The Functioning of a Plural Society, Edited by Lewis and Benjamín Braude Holmes & Meier Publishers, ISBN 0-841-90520-7
  • 1982  The Muslim Discovery of Europe, W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-01529-7
  • 1984  The Jews of Islam, Princeton University Press, ISBN 0-691-05419-3
  • 1987  Semites and Anti-Semites: An Inquiry Into Conflict and Prejudice, W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-30420-5
  • 1988  The Political Language of Islam, University of Chicago Press, ISBN 0-226-47692-8
  • 1990  Race and Slavery in the Middle East: an Historical Enquiry, Oxford University Press, ISBN 0-195-06283-3
  • 1993  Islam and the West, Oxford University Press, ISBN 0-195-06283-3
  • 1993  Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East, Open Court Publishing Company, ISBN 0-812-69217-9
  • 1994  The Shaping of the Modern Middle East, Oxford University Press, ISBN 0-195-07282-0
  • 1995  Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery, Oxford University Press, ISBN 0-195-09026-8
  • 1996  The Middle East: A Brief History of the Last 2,000 Years, Scribner, ISBN 0-684-80712-2
  • 1999  The Future of the Middle East: Predictions, Orion Publishing Group, ISBN 0-297-81980-1
  • 1999  The Multiple Identities of the Middle East, Schocken Books, ISBN 0-805-24172-8
  • 2000  A Middle East Mosaic: Fragments of Life, Letters and History  Selected and edited by Lewis, Modern Library, ISBN 0-375-75837-2
  • 2001  Music of a Distant Drum: Classical Arabic, Persian, Turkish, and Hebrew Poems, Translated by Lewis    Princeton University Press, ISBN 0-691-08928-0
  • 2002  What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 0-297-82929-7
  • 2003  The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 0-297-64548-X
  • 2004  From Babel to Dragomans: Interpreting the Middle East, Weidenfeld & Nicolson, ISBN 0-297-84884-4
  • 2008  Islam: The Religion and the People, With Buntzie Ellis Churchill FT Press, ISBN 0-132-23085-2
  • 2010  Faith and Power: Religion and Politics in the Middle East, Oxford University Press, ISBN 0-195-14421-X
  • 2011  The End of Modern History in the Middle East, Hoover Institution Press, ISBN 0-817-91294-0
  • 2012  Notes on a Century: Reflections of a Middle East Historian

_______________________________________________________________

[1]Bernard Lewis
[2] – bar mitzvah
[3] – Louis Massignon
[4] – Bilderberg Group
[5] – Martin Kramer

سیدموسوی