جان ونزبرو(John Wansbrough)

image_pdfimage_print

جان ونزبرو (John Wansbrough)

جان ونزبرو[1] تاریخ دان و زبان‌شناس آمریکایی در 28 فوریه 1928 در ایلینوی متولد شد. ابتدا به دانشگاه اکسفورد رفت و تحصیلات تکمیلی را در مرکز مطالعات آفریقایی و شرق شناسی دانشگاه لندن ادامه داد.

ونزبرو آغاز کننده روش  جدیدی در بررسی متون قرآنی بود. پژوهشگران غربی همواره سعی  داشته‎اند با همان روش انجیل و تورات قرآن را تحلیل کند. در حال حاضر یهودیت و مسیحیت هر دو به به لحاظ تاریخی به عنوان دین پذیرفته شده‌اند یعنی مستنداتی تاریخی حضور مسیح(ع) و موسی(ع) به عنوان پیامبر و پیروان و کتاب‌هایشان را تایید می‌کنند و سعی بر این است  تا اسلام، پیامبر اسلام و قرآن را از این منظر به چالش کشند. ونزبرو در تحقیقاتش با ارزیابى انتقادى منابع تاریخی به نقطه نظرى ادبى روی آورد، تا خود را از دیدگاه‏ هاى  کلامى در بیان تکوین و تاریخ صدر اسلام رهایى بخشد. پژوهش‌های ادبی‌ ونزبرو در دهه هفتاد انجام شد. “مطالعات قرآنی” در 1977 توسط انتشارات آکسفورد منتشر شد و در آن منایع و روش‌های مختلف تفسیری بررسی شده بود. “محیط فرقه‌ای” کتاب دیگری بود که در ادامه مطالعات قرآنی و در 1978 منتشر شد.

تاکید ونزبرو بر نقد منابع سنتی قرآن بود.  در واقع او با نامعتبر خواندن اسناد روایات و اطلاعات منابع رجالی و فهرست نگاری‌ها، این نظریه را مطرح ساخت که در تاریخ گذاری همه متون کهن اسلامی، حتی قرآن، باید از شیوه تحلیل ادبی استفاده کرد.  او با بررسی نسخه‌های خطی و قدیمی قرآن و نیز مقایسه آن با متون کتب مقدس، بر این مدعا بود که در متون قرآنی به صورت مکرر از تصاویر توحیدی مسیحیت و یهودیت استفاده شده است. با این تفاسیر او این فرض را مطرح کرد که  اسلام در واقع  فرقه‌ای مسیحی- یهودی است که به این وسیله و در غالب دینی نوظهور سعی در فراگیری و گسترش خود در جهان عرب داشته است.  قرآن ترکیبی از متون مسیحی و یهودی است که با  فرهنگ اعراب تطابق یافته است و در طول قرن‌ها توسط قبایل مختلف عربی تکمیل و تکثیر شده است. بر اساس فرضیات ونزبرو شخصیت پیامبر اسلام می‌تواند شخصیت ساختگی باشد و دین اسلام دینی مجعول بر پایه عقاید مسیحیت و یهودیت که اعراب آن را در مقابل پیامبران یهود و مسیح ونیز تمدن‌های قدیمی علم کرده‌اند. در حقیقت  تحلیل ادبی او از کهن‌ترین متون اسلامی در حوزه تفسیر، حدیث، سیره و قرآن به این استنتاج تاریخی انجامید که همه این آثار، اواخر قرن دوم یا اوایل قرن سوم هـجری و  نه در حجاز و احتمالا در عراق  تدوین شده‌اند. در این میان او به سبک رجوعی قرآن تاکید بسیار دارد  و برای مثال داستان‌هایی از قرآن را نقل می‌کند که برای درک کامل آن آگاهی از قصص موجود در تورات و انجیل لازم است. البته ونزبرو اشاراتی به مواضع و بیانات جدلی موجود در قرآن هم می کند چرا که بسیاری از آیات قرآنی بر عربی بودن و مبین ومشخص بودن آیات قرآن از آیین موسی تاکید دارد اما ونزبرو آن را تلاشی آشکار برای تکذیب ادعای یهودیان و مسیحیان همان دوران و به نوعی رد گم کردن می داند. کتاب‌ها و تحقیقات ونزبرو حواشی زیادی را در دهه هفتاد بر پا کرد و موافق و مخالف در تایید و نقد آثار او نوشتند. گرد پوین[2] و لوگزنبرگ [3]از افرادی بودند که بعدها سبک و سیاق تحقیقاتیش را دنبال کردند. همچنین اندرو ریپین از شاگردان او مقاله‌ای را در تشریح نظرات ونزبرو به چاپ رساند.

جان ونزبرو در دهم ژوئن 2002 در فرانسه درگذشت.

کتاب‌شناسی:

  • Quranic Studies: Sources and Methods of Scriptural Interpretation (Oxford, 1977)
  • The Sectarian Milieu: Content and Composition Of Islamic Salvation History (Oxford, 1978)
  • Res Ipsa Loquitur: History and Mimesis (1987)
  • Lingua Franca in the Mediterranean (Curzon Press 1996)
  • Res Ipsa Loquitur: History and Mimesis (Reprint by World Scientific Publishing 2012)
  • __________________________________________________

[1] – John Wansbrough
[2] – Gerd Puin
[3] – Christoph Luxenberg

سیدموسوی