قرآنِ تولدو: تصحیح متن و بررسی نسخه‌ی خطی ۲۳۵ موجود در کتابخانه‌ی کاستیا لامانچا (اسپانیا)

image_pdfimage_print

El Corán de Toledo. Edición y estudio del manuscrito 235 de la Biblioteca de Castilla-La Mancha. edited by: Consuelo Lopez-Morillas, Gijón (Spain): Ediciones Trea (Colección: Biblioteca Arabo-Románica & Islámica), 2011. 608pp. ISBN: 9788497045759.

 

قرآنِ تولدو: تصحیح متن و بررسی نسخه‌ی خطی 235 موجود در کتابخانه‌ی کاستیا لامانچا (اسپانیا)، ویراسته‌ی کونسوئلو لوپِزـ موریاس، خیخِن (اسپانیا): انتشارات تره‌آ، 2011. 608ص. شابک: 9788497045759.

 

در بهار سال 1606 میلادی، یکی از مسلمانان شمال آفریقا (احتمالا در شهر ویافلیخه در ایالت اراگون اسپانیا) نسخه‌ای قرآنی را از اهالی اونرادا برای استنساخ قرض گرفت. این نسخه دوزبانه بود: متن قرآن همراه با ترجمه‌اش به زبان الخامیدو. این زبان را مسلمانان اندلس وضع کرده بودند و در آن با خط و حروف عربی، زبان‌های رومی‌تبار یا لاتین (Romance languages) از جمله اسپانیولی را حرف‌نگاری می‌کردند. ریشه‌ی اصطلاح الخامیدو یا الجامیدو به “العجمیه” بازمی‌گردد. عرب‌های مسلمان در اندلس این واژه را بر عموم زبان‌های غیرعربی رایج در اندلس اطلاق می‌کردند و تقریباً اغلب این زبان‌ها را با خط عربی می‌نوشتند که امروزه برای مردم آن مناطق به‌کلی نامفهوم است. صدها اثر کهن دینی و ادبی از دوران حضور مسلمانان در اندلس به این خط و زبان پدید آمده و نسخه‌های آن در اسپانیای کنونی موجود است.

باری، آن مستنسخ مسلمان در هنگام کتابت متن قرآن، خط عربی را از ترجمه زُدود و با این کار، ترجمه‌ای از قرآن به زبان و خط اسپانیولی آفرید که تنها نسخه‌ی کامل ترجمه‌ی اسپانیولی قرآن از دوران حضور مسلمانان در اندلس به شمار می‌رود. این نسخه‌ی بسیار ارزشمند را اکنون خانم کونسوئلو لوپِزـ‌ موریاس، استاد دانشگاه ایندیانا (آمریکا) و متخصص در نسخه‌شناسی قرآن‌های کهن اسپانیا پس از سال‌ها تحقیق، در شهر خیخن اسپانیا منتشر ساخته است. نسخه‌ی خطی کتاب به شماره‌ی 235 در کتابخانه‌ی کاستیا لامانچا در شهر تولدو در اسپانیا نگهداری می‌شود.

مرتضی کریمی نیا