پرستش فلسفی اخوان الصفا

image_pdfimage_print

The Philosophical Worship of the Ikhwān al-Ṣafā, By Janne Mattila, Journal of Islamic Studies (2016) 27 (1): 17-38

پرستش فلسفی اخوان الصفا، نوشته جانی ماتیلا، نوشته شده در شماره اول از جلد بیست و هفتم مجله مطالعات اسلامی (2016)

موضوع این مطالعه اندیشه عبادت فلسفی است که در پایان رساله پنجاهم از “رسائل اخوان الصفا”[1] به آن پرداخته و معرفی شده است. محققان مختلفی، مراسم فلسفی شرح داده شده توسط اخوان را همان مراسم عبادی دین صائبینِ اهل حران[2] می دانند. هدف از پژوهش حاضر، بررسی موقعیت ایده عبادت فلسفی اخوانیان در بستر کلی اندیشه آن ها است: در وهله اول بررسی برداشت و مفهوم آن ها از دین و در مرحله دوم بررسی نظام فلسفی اخوانیان. ایده عبادت فلسفی بر پایه تفاوت میان دین ظاهری و دین باطنی[3] بنا نهاده شد، دین باطنی اساسا به واسطه اعمال فلسفی شناخته شده است. با توجه به نظام فلسفی اخوان، نیاز به شکل فلسفی عبادت، در چهار چوب نوافلاطونی[4] از عروج روح، قرار می گیرد، از این جهت که مراسم عبادی فلسفی معانی وسیعی را ارائه می دهد و تکمیلی است بر آئین اسلامی و خود مراقبتی اخلاقی[5]. برخی مراسم ها، نظیر قربانی کردن حیوانات و نماز، نظیر سحر نوافلاطونی هستند، در اینکه ویژگی های خاص قربانی کردن و نماز خواندن به ارواحی از دنیایی دیگر استناد داده می شود، ارواحی که اخوان آن ها را به فرشتگان[6] تفسیر کرده است.

مجتبی علی پور

___________________________________________________________

[1] Rasāʾil Ikhwān al-Ṣafāʾ
[2] ‘Sabian’ religion of Ḥarrān
* صابئیان یا منداییان: منداییان پیروان یحیای تعمید دهنده و یکی از اقلیت‌های مذهبی ایران، عراق و سوریه هستند. منداییان با نام صابئین نیز شناخته می‌شوند، و آنان را با فرقهٔ مغتسله پیوند داده‌اند
*حران شهری بسیار کهن در میان‌رودان است که اکنون در استان شانلی‌اورفه ترکیه قرار دارد. حران منزل ابراهیم پیغمبر بود و به ویژه به عنوان مرکز عمده صابئین و دین آنها نامدار است.
[3] exoteric and esoteric religion
[4] Neoplatonic context
[5] ethical self-governance
[6] angels